Koninklijke Joh. Enschedé
Intaglio Printing
A Mastercraft since 1859
Techniek
Wat is intaglio drukken?
Intaglio is een speciale vorm van drukken en één van de vier hoofdtechnieken naast boekdruk, gravure, planografisch drukken en zeefdruk. Bij deze techniek wordt de afbeelding gegraveerd in een metaalplaat. Verchroomde drukplaten worden vervolgens op een cilinder gemonteerd in de diepdrukpers. Inkt wordt aangebracht met rollen die de gravering afdekken. Een veeginstallatie verwijdert de overtollige inkt — de resterende inkt blijft in de gravering achter. Doordat de cilinder een temperatuur heeft van 80–90°C, wordt de viscositeit van de inkt lager en wordt ze vloeibaarder.
Het papier wordt onder hoge compressiedruk doorgevoerd tussen de drukplaat en de tegendruk-cilinder. De inkt blijft bovenop het papier en veroorzaakt het reliëf dat voelbaar is. Intaglio kan in één kleur worden gedrukt, maar ook in meerdere kleuren. Variaties in breedte en diepte van de gravering creëren subtiele kleurgradiënten — van rood tot lichtroze. Dit esthetische resultaat is onhaalbaar met offsetdruk.
Microscopisch
Bij intaglio drukken kunnen uiterst kleine teksten worden afgedrukt die nauwelijks leesbaar zijn met het blote oog, maar leesbaar worden onder een microscoop. Deze microteksten bieden, samen met de tactiliteit van de inkt, uitstekende beveiliging voor paspoorten, bankbiljetten, belastingzegels en certificaten.
Arbeidsintensief & kostbaar
Intaglio drukken is een arbeidsintensief en kostbaar proces. Het instellen van de pers kost meer dan een werkdag. Het is een combinatie van historisch vakmanschap en moderne technologie. Vroeger werden de drukplaten vervaardigd door ervaren graveurs. Tegenwoordig worden de lijnen gegraveerd met een computerbediende laser — de directe lasergraver — met een nauwkeurigheid van 12.700 punten per inch, ofwel bijna 4.000 punten per centimeter.
Geschiedenis
De geschiedenis van intaglio drukken
Gedurende lange tijd was plaatdruk de meest gangbare techniek voor afbeeldingen en illustraties. Intaglio bestaat al sinds circa 1430 en werd voor het eerst in Engeland gebruikt voor gravures, later verder ontwikkeld door de Duitse kunstenaar Albrecht Dürer in de late 13e eeuw.
De edities van de Banque Royale door John Law (1718–1720) zijn een vroeg voorbeeld van intaglio gedrukt papiergeld. Ook Rembrandt maakte zijn beroemde etsen met deze techniek. Intaglio drukken werd grootschalig geïndustrialiseerd rond 1820. Koninklijke Joh. Enschedé begon intaglio in 1859 te gebruiken als een van de eerste beveiligingstechnieken voor bankbiljetten.
Fotomechanisch
Na handmatig intaglio drukken werd aan het eind van de negentiende eeuw een fotomechanische versie ontwikkeld: helio-gravure en het afgeleide "koper intaglio" of rotogravure. Hierdoor kunnen foto's en illustraties worden gereproduceerd op cilinders in alle grijstinten. Enschedé gebruikte deze koperplaattechniek vanaf 1924 voor zegels en speciale boeken. Tegenwoordig wordt intaglio nog steeds breed ingezet voor postzegels, belastingzegels, certificaten en bankbiljetten.
Ontwerp
Het ontwerp van intaglio drukken
Om gedrukt materiaal goed te beschermen moeten diverse beveiligingskenmerken worden toegepast in ontwerp en productie. Dit vereist echt vakmanschap. De graveurs bij Enschedé waren echte specialisten: zij maakten uiterst gedetailleerde afbeeldingen van ruwe schetsen, volledig opgebouwd uit lijnen en punten.
Handmatige gravure wordt nog steeds ingezet voor zegels waarbij het authentieke karakter van het graveerproces een rol speelt en de zegelwaarde verhoogt.
Herkenning
Omdat bij intaglio drukken de inkt voelbaar is op het papier, wordt het vaak aangebracht op de randen van bankbiljetten. Hierdoor kunnen blinden en slechtzienden het biljet herkennen. Bij zegels heeft intaglio drukken een meer esthetisch doel: de combinatie van matte intaglio-inkt op offset geeft een fraai resultaat en is bijzonder populair in de filatelie.
Reliëfgravure & guilloche
Voor beveiligingspapier-ontwerpers zijn reliëfgravure en guilloche uiterst interessant. Beide worden mechanisch vervaardigd met machines die moeilijk te imiteren zijn door de hoge precisie. Enschedé kocht de graveerinstallaties in 1859 van de Berlijnse graveur en machinebouwer F.G. Wagner. De variatie in onderlinge afstand van de fijne lijnen creëert toonverschillen: divergerende lijnen geven een lichtere afbeelding, convergerende lijnen een donkere. De guilloche is een uitstekend anti-vervalsingsgereedschap — bij reproductie verdwijnt de fijne lijnstructuur volledig.
Toepassingen
Toepassingen van intaglio drukken
Intaglio drukken wordt toegepast op elk type document waarbij beveiliging en authenticiteit essentieel zijn. Van bankbiljetten en paspoorten tot postzegels, belastingzegels en certificaten — de tastbare inkt en de onnavolgbare gravure maken vervalsing technisch en economisch onhaalbaar.
Bankbiljetten
De plaatdruktechniek werd bij Enschedé geïntroduceerd in 1859 als maatregel tegen vervalsing. Intaglio is nog steeds een van de beste beveiligingstechnieken op bankbiljetten — ook voor blinden en slechtzienden een tastbaar herkenningspunt.
Postzegels
De combinatie van matte intaglio op offset geeft een fraai resultaat en een zekere dieptewerking. Zelfs de kleinste teksten blijven leesbaar. Intaglio geeft een zegel extra collector's waarde.
Belastingzegels
Net als bij bankbiljetten heeft intaglio op belastingzegels een functioneel beveiligingsdoel. Het is een eerstelijns kenmerk: authenticiteit is direct voelbaar, zonder enig apparaat.
Certificaten
Wereldwijd worden veel certificaten en diploma's vervalst. Met intaglio in het ontwerp wordt reproductie vrijwel onmogelijk. Enschedé drukt al decennialang de meest uiteenlopende certificaten en diploma's voor landen wereldwijd.
Paspoorten & meer
Intaglio kan worden toegevoegd aan elk waardevol document — paspoorten, visum-stickers, verblijfsvergunningen, vouchers en zelfs briefpapier voor publieke figuren. Het biedt een eerstelijns beveiligingskenmerk dat direct zichtbaar én voelbaar is.
